Ondergaande zon

Rouwen om mensen en situaties gaat in fases

Rouwen is de term die gebruikt wordt voor de psychische reactie na recent letsel of verlies. Bij rouw hoeft het dus niet perse te gaan om het verdriet wat iemand heeft als een dierbare overleden is, maar men kan dit ook hebben bij scheiding, ontslag, een amputatie of een andere situatie waarbij je leven heel plotseling ingrijpend verandert. Er zijn vele onderzoeken gedaan naar rouwverwerking en het rouwproces. En men gaat er van uit dat iemand het rouwproces pas achter zich kan laten wanneer iemand alle fases van dit proces heeft doorlopen. De volgorde hoeft niet altijd in onderstaande volgorde plaats te vinden.

De 4 fases van rouwverwerking
1. Ontkenningsfase. Door het verlies verkeert iemand in een staat van shock. Men gaat verdoofd en als in een waas door, zonder dat het goed tot hem doordringt wat er is gebeurd. Ontkenning is een psychologisch afweermechanisme. Dit gedrag helpt iemand om de waarheid langzaam tot zich te laten doordringen. Aan het einde van deze fase kan iemand de nieuwe feiten, de waarheid onder ogen zien.

2. Protestfase. Het begint door te dringen wat er is gebeurd. De wereld staat op zijn kop. Iemand heeft allerlei gevoelens, zoals verdriet, schuld en boosheid. Die boosheid kan zich bijvoorbeeld uiten in huilen, schreeuwen of een andere vorm van agressie. Deze boosheid kan zich op alles en iedereen richten. In deze fase is iemand moeilijk te bereiken en niet voor rede vaatbaar. Verlies en verdriet verdwijnen daardoor meer naar de achtergrond. Er worden veel "waarom" vragen gesteld. Men kan zich ook schuldig voelen, "Had ik maar...". Vaak probeert men een ander de schuld te geven: de arts, de onvoorzichtige automobilist, de oude werkgever had het anders moeten doen.

Het is een gezond psychologisch afweermechanisme om de schuld buiten jezelf te zoeken, want doordat iemand zich druk maakt over de schuldvraag ontwijkt iemand het te grote verdriet. Als ontkennen en protesteren niet werkt, gaan mensen over tot actie. Mensen vechten tegen het verlies, gaan in de aanval. Ze vechten hun ontslag aan, procederen om hun gelijk te krijgen, verzetten zich tegen een echtscheiding, weigeren zich neer te leggen bij hun nieuwe situatie.

Wanneer mensen niet langer op één of andere manier hun verdriet kunnen ontkennen of ontlopen en tegenacties geen effect hebben, kunnen mensen in een depressie terecht komen. Dan is er een allesoverheersend gevoel van machteloosheid. Mensen sluiten zich af, weigeren contact of trekken zich terug. Soms worden mensen bang om anderen met hun aanwezigheid "lastig te vallen. Mensen in de depressieve fase stoppen met actief communiceren, proberen anderen te ontlopen, nemen de telefoon niet meer op, melden zich ziek, gaan met hun hoofd onder de dekens liggen. Depressie kan ook leiden tot het ongecontroleerd nemen van pijnstillers, slaapmiddelen, tranquillizers / drugs, alcohol, en soms leidt het zelfs tot verslaving.

3. Genezingfase. Iemand begint weer een beetje in, breekbaar, evenwicht te komen. Men voelt nog steeds emotionele pijn. Het kan in deze fase zo zijn dat men de emotionele pijn blijft lijden omdat men (onbewust) wil bewijzen hoeveel iemand van diegene, die overleden is, heeft gehouden. Het kan ook zo zijn dat men er (onbewust) voor kiest om pijn te voelen zodat er op deze manier een band met de overledene blijft bestaan. Bij het rouwen ervaart iemand veel emoties. Een deel van deze emoties zijn dan nog niet verwerkt. Deze onverwerkte emoties geven verstoringen in het energetisch systeem van het lichaam. Door deze verstoringen in het energie systeem blijft iemand de emoties voelen die door het verlies zijn ontstaan. Iemand blijft last houden van de rouw en het verdriet zolang de onverwerkte emoties en de verstoringen in het energetisch systeem niet worden opgelost.

4. Aanvaardingsfase. Worden de onverwerkte emoties of de energetische verstoringen opgelost, dan heeft iemand de rouw achter zich gelaten en kan iemand verder gaan met zijn leven. En staat iemand weer open voor nieuwe contacten. Het proces van rouwverwerking is dan voltooid. Het kan zijn dat iemand deze fase nooit bereikt omdat men zich (onbewust) afsluit, om zo te voorkomen dat men opnieuw met emotionele pijn wordt geconfronteerd. Iemand blijft dan hangen in fase 3.

In de aanvaardingsfase ondernemen mensen acties die constructief zijn en zinvol. Iemand met een terminale ziekte kan in deze fase bijvoorbeeld met een zekere rust afscheid nemen en iemand die een dierbare heeft verloren kan weer proberen nieuwe contacten te leggen en plannen maken voor een leven zonder de geliefde persoon. Mensen die hun "handicap" hebben leren accepteren, kunnen een hulpmiddel gaan aanschaffen. Iemand die ontslagen is kan weer gaan solliciteren. Mensen die verhuisd zijn kunnen hun nieuwe omgeving gaan verkennen.

Het herkennen van deze fases kan iemand helpen duidelijk te krijgen wat er met hem gebeurt. Hierdoor kunnen mensen zich vaak makkelijker overgeven aan het rouwproces. Ook voor de omgeving is het handig om deze fases te kunnen herkennen zodat iemand begrijpt wat er bij de rouwende gebeurt en deze zo beter tot steun kan zijn.

Door Nanda Noorlander van Centrum Nacha

Geef je op voor de nieuwsbrief en ontvang het GRATIS e-book over gronden!

Terug naar alle artikelen